Ενημερώθηκα με χαρά -και κατόπιν- με ενδιαφέρον είδα και διάβασα την επιτυχημένη παρουσίαση του βιβλίου του αγαπητού μου Γιάννη Παρασκευά ‘’Ροδίων Μυθιστορία -Ελληνιστικό Έπος, Η Ελληνιστική Ακμή της Πόλης’’ (εκδ.: ΜΠΑΡΜΠΟΝΑΚΗΣ) στον γενέθλιο και πολλαπλά από τον ίδιο τιμώμενο τόπο του, τη Ρόδο!
Η χαρά των φίλων μου είναι δυο φορές δική μου χαρά!
Για αυτό το βιβλίο του, ο Γιάννης (Παρασκευάς) μου είχε κάνει την τιμή να με συμπεριλάβει στους ομιλητές-εισηγητές όταν παρουσιάσθηκε στη Θεσσαλονίκη, στις 16 Σεπτεμβρίου 2022.
Εκτιμώντας ότι η εισήγησή μου θα μπορούσε να φανεί πολλαπλά χρήσιμη για την καλύτερη πρόσληψη του πονήματος του Γιάννη (Παρασκευά) καθώς και άλλων συναφών θεμάτων. Όντας σε κάθε περίπτωση μια συμβολή ωφέλιμη, την παραθέτω παρακάτω στην πλήρη μορφή της.
Ευχαριστώντας τον Γιάννη για την φιλοξενία μου στο προφίλ του...
ΕΙΣΗΓΗΣΗ-Ο Μ Ι Λ Ι Α
Ελευθερίου Τζιόλα
Για το βιβλίο του Γιάννη Παρασκευά:
‘’Ροδίων Μυθιστορία -Ελληνιστικό Έπος, Η Ελληνιστική Ακμή της Πόλης’’ (εκδ.: ΜΠΑΡΜΠΟΝΑΚΗΣ), Παρασκευή, 16/9., 19:30, στο καφέ Thea_tro του Βασιλικού Θεάτρου
………………………………………………………………
... Αισθάνομαι μεγάλη τιμή που βρίσκομαι σήμερα εδώ, συνεισηγητής, μεταξύ σπουδαίων φίλων και σημαντικών ανθρώπων της Πόλης μας, τους οποίους ιδιαίτερα τιμώ και εκτιμώ.
Οφείλω να υπογραμμίσω την τιμή που μου κάνει ο φίλος μου και σύντροφος Γιάννης Παρασκευάς προσκαλώντας με να μιλήσω για τούτο το βιβλίο του. Ένα πυκνό, ελκυστικό και πολύπτυχο πόνημα, που το θεωρώ πολύ αξιόλογο –ίσως το πιο αξιόλογο- από τα μέχρι τώρα πέντε δικά του εκδοθέντα.
Πρέπει επίσης να ευχαριστήσω το φίλο, υπέροχο συνδημότη μας, δημιουργικό άνθρωπο με συνέπεια και μακρά διαχρονικότητα στον τομέα του βιβλίου και των εκδόσεων τον Μπάμπη Μπαρμπουνάκη και για την παρούσα έκδοση και για τη διοργάνωση -μαζί με το Γιάννη- της αποψινής εκδήλωσης.
Από δω, όμως, και μετά, Φίλες και Φίλοι, αρχίζουν τα δύσκολα…
Μια αμηχανία με κυκλώνει και με καθηλώνει!
Από που ν΄ αρχίσω, τι να πρωτοπώ, πως μέσα σε χρόνο λογικό -μια παρουσίασης- να μιλήσω για το Γιάννη Παρασκευά, την πορεία του, το έργο του/τα έργα του, όπου τα λογοτεχνικά είναι μάλλον ένα μικρό μόνο μέρος-, τους αγώνες του, τις ιδέες του!
Έχω, ομολογώ, έναν κόμπο μέσα μου: ‘’μην αδικήσω, μιλώντας για αυτόν πρώτη φορά ενώπιον ευρύτερου ακροατηρίου, το Γιάννη!’’.
Κι επειδή, δεν πρέπει κάτι να ξεχάσω, κάπου να χαθώ, κι επειδή δεν πρέπει -φίλος του, εγώ!- να φανώ κατώτερος της φιλίας του, επιτρέψτε μου, να είμαι λακωνικός και σεις μέσα σ΄ αυτή τη δήλωση μου, παρακαλώ, να καταλάβετε την ουσία και το βάθος.
Με το Γιάννη συνδέομαι στενά -στενά και εγκάρδια- από τον Οκτώβριο του 1974! Χρόνια: 48! Εποχή καθοριστικών γενεσιουργών διαδικασιών με το ΠΑΣΟΚ και τα κινήματα. Εποχή της ίδρυσης από τον ίδιο του Συλλόγου Δωδεκανησίων Φοιτητών Θεσσαλονίκης όπου διετέλεσε και πρώτος πρόεδρος του. Βίοι παράλληλοι, εκείνος με το Σύλλογο των Δωδεκανησίων, ο υποφαινόμενος με τον αντίστοιχο Σύλλογο των Γρεβενιωτών.
Συνδέομαι με το Γιάννη σταθερά και στέρεα.
Με δεσμούς ειλικρινείς, φιλικά, συναγωνιστικά, συντροφικά με πλήρη την έννοια αυτών των όρων!
Ο Γιάννης Παρασκευάς, μολονότι πολύ ανθρώπινος, συμπονετικός, πολύ οραματιστής, δεν είναι ένας ‘’εύκολος τύπος’’… Τον διακρίνει μια συνέπεια ιδεών και στόχων, διακατέχεται και καίγεται από το Πατριωτικό, το Δίκαιο και το Αληθινό. Ευφυής, επίμονος -όταν χρειαστεί συγκρουσιακός- καλοδιαβασμένος, καθάριος. Ένας νους ήθους, με πολιτική συγκρότηση ποιοτική, χωρίς πολλές ταλαντεύσεις...
Το βλέπεις σε κάθε του κίνηση, σε κάθε του πρωτοβουλία.
Όσοι από σας δεν τον γνωρίζετε από άλλα πεδία συμμετοχής και δράσης, παίρνοντας στα χέρια σας το σημερινό του βιβλίο θα το αντιληφθείτε. Από την εισαγωγή, κιόλας, μιλάει έντιμα και ευθύβολα, όπως του πρέπει. Διαβάζω: « Οι σελίδες αυτού του βιβλίου είναι μια πολύ μικρή έκφραση της αγάπης μου, του έρωτά μου για το νησί και την πόλη… Για την Αθήνα ‘’χρυσός’’ χαρακτηρίζεται ο πέμπτος Αιώνας, ‘’χρυσοί’’ πρέπει να χαρακτηρίζονται για την πόλη και το νησί της Ρόδου, οι αιώνες της ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ. Καμιά άλλη ιστορική περίοδος δεν ταιριάζει με εκείνη και αποτελεί βάναυση συμπεριφορά η απαξίωση της και μη ανάδειξλη της. Δεν αποτελεί τίτλο τιμής η επιμονή μας να αποκαλούμε την πόλη μα ‘’ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΙΠΠΟΤΩΝ’’, ήταν μια περίοδος κατοχής».
Φίλες & Φίλοι,
Στην Ελληνιστική, λοιπόν, εποχή, με την πόλη-κράτος της Ρόδου στο ψηλότερο επίπεδο ακμής της, ο Γιάννης Παρασκευάς ξεδιπλώνει το ιστορικό του μυθιστόρημα: ‘’Ροδίων Μυθιστορία’’. Θα προέβαινα σε μια αναδιατύπωση του κύριου τίτλου, γράφοντάς τον ως: «Ροδίων Ιστορική Μυθιστορία». Μολονότι αντιλαμβάνομαι τον πλεονασμό -Ιστορική, δίπλα στο Μυθιστορία- θα το τολμούσα, γιατί ό Γιάννης στο έργο του αυτό αναδείχνει και προβάλλει σοβαρά, πολύ λίγο γνωστά στο ευρύτερο κοινό, σημαντικά και διδακτικά ιστορικά στοιχεία. Ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου από την άποψη των στοιχείων αποτελεί καλογραμμένη, φιλοσοφημένη, πολιτική Ιστορία, γι αυτό και η επιμονή μου στο Ιστορική (ακόμα και σαν διπλό άκουσμα: Ιστορική Μυθιστορία).
Φίλες & Φίλοι,
Το όνομα Ελληνιστικός, Ελληνιστική εποχή προήλθε από τον διάσημο Γερμανό ιστορικό Ντρόυζεν (Johann Gustav Droysen) από τον γερμανικό όρο Hellenismus τον οποίο εισηγήθηκε ο ίδιος ο Droysen στο τρίτομο έργο του Geschichte des Hellenismus (Ιστορία του Ελληνισμού) που εκδόθηκε στο σύνολό του το 1877 και αφορούσε την ιστορία του Αλεξάνδρου και των διαδόχων του. Ο όρος «ελληνιστής» χρησιμοποιείται και στην Καινή Διαθήκη (Πράξεις Αποστόλων 6.1) για να περιγράψει τους ελληνομαθείς Ιουδαίους, δηλώνει την εξάπλωση της Ελληνικής γλώσσας, την καθιέρωσή της ως κοινή, επίσημη Γλώσσα (η ‘’Κοινή Ελληνική’’) σε όλη αυτή την απέραντη γεωγραφική έκταση από την Ιταλία και την Καρχηδόνα μέχρι τις Ινδίες και την Υπερκαυκασία, καθώς, επίσης, τονίζει και την αναγνώριση της κυριαρχίας του Ελληνικού Πολιτισμού σε όλη αυτή την περιοχή του τότε γνωστού Κόσμου.
Στοιχείο εξαιρετικά σημαντικό, καθοριστικό, ως υπόστρωμα πολιτισμικό, γλωσσικό, αξιακό, για την συνολική ιστορική εξέλιξη από το 330 π.Χ. μέχρι και την πτώση του Βυζαντίου, το 1453 μ.Χ..
Ειδικότερα, κατά τον Droysen, ο «ελληνισμός» (=Hellenismus), δηλαδή τα 300 χρόνια που ακολούθησαν τον θάνατο του Αλεξάνδρου αποτέλεσαν μια καθοριστική εποχή για την ανοδική εξέλιξη των Πολιτισμών αλλά και της Ανθρωπότητας. Σε αντίθεση με πολλούς μελετητές πριν αλλά και μετά από αυτόν, που αντιμετώπισαν την εποχή αυτή ως μια περίοδο παρακμής σε σύγκριση προς την χρυσή εποχή του κλασικού 5ου και 4ου αι. π.Χ., ο Droysen -και σωστά !-υπήρξε θερμός υποστηρικτής του Μεγάλου Αλεξάνδρου και της συνολικότερης πολιτικής του, που πρώτα «κατέκτησε» και στη συνέχεια «εξελλήνισε» τον κόσμο, ωθώντας τον σε υψηλότερες από κάθε άποψη βαθμίδες.
Ως προς την έναρξη και τη λήξη αυτής της εποχής δεν υπάρχει απόλυτη συμφωνία. Ωστόσο, οι περισσότεροι θέτουν ως αρχή της περιόδου τον θάνατο του Μεγάλου Στρατηλάτη το 323 π.Χ. μετά τον οποίο άρχισαν να ιδρύονται τα ελληνιστικά βασίλεια της Ανατολής, ξεκινώντας με τη διαίρεσή του από τους επιφανείς διαδόχους-στρατηγούς: τον Αντίπατρο και σχεδόν αμέσως τον Κάσσανδρο, το Λυσίμαχο, τον Αντίγονο Α΄ τον μονόφθαλμο, τον Πτολεμαίο και τον Σέλευκο.
Ως προς τη λήξη της ελληνιστικής περιόδου άλλοι την τοποθετούν στο 146π.Χ., οπότε οι Ρωμαίοι καταλύουν και το τελευταίο πολιτειακό θεσμό στην Ελλάδα με τη μάχη της Λευκόπετρας Κορίνθου, μετά και την κυριαρχία τους το 168 π.Χ. επί της Μακεδονίας (στη μάχη της Πύδνας), ενώ άλλοι τοποθετούν τη λήξη της ελληνιστικής περιόδου στο 30 π.Χ., οπότε συμβαίνει η κατάλυση και του τελευταίου ελληνιστικού βασιλείου, των Πτολεμαίων, από τους Ρωμαίους στην Αίγυπτο.
Έκρινα σημαντική αυτή την τοποθέτηση γιατί αυτό είναι το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται το βιβλίο του Γιάννη Παρασκευά. Και το ιστορικό πλαίσιο για τα έργα της κατηγορίας του Ιστορικού Μυθιστορήματος, όπως αυτό που παρουσιάζουμε, αποτελεί μείζων ζήτημα. Είναι το έδαφος, το πεδίο επί του οποίου ανεγείρεται το συγκεκριμένο λογοτεχνικό οικοδόμημα.
Αποτελεί το έδαφος θεμελίωσης.
Σπεύδω να πω ότι ο Γιάννης Παρασκευάς, παρά την πολυπλοκότητα, τις αλληλεπικαλύψεις γεγονότων και πρωταγωνιστών, τις πολλαπλές μεταβολές και αλληλεξαρτήσεις συμμαχιών, βασιλείων, πόλεων και ηγετών κατέχει καλά και στις λεπτομέρειες τους τα πραγματικά στοιχεία που συνθέτουν αυτή την απίστευτα πυκνή και πολυδαίδαλη εποχή και διαχειρίζεται με αξιοσύνη το σχετικό υλικό!
Μιλώντας, τώρα, για ιστορικό μυθιστόρημα οφείλουμε να πούμε ορισμένα πράγματα, επιβεβαιώνοντας τη συνέπεια ενός τεχνίτη με την οποία κινείται μέσα στο δύσκολο αυτό είδος ο Γιάννης.
Ως ιστορικό μυθιστόρημα ορίζεται ένα λογοτεχνικό δημιούργημα φαντασίας, στο οποίο γίνεται απόπειρα να μεταφερθούν με ρεαλιστικές λεπτομέρειες και πιστότητα το πνεύμα, οι συμπεριφορές και οι κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες μιας παρελθούσης ιστορικής περιόδου, που επέλεξε ο δημιουργός του. Το έργο μπορεί να αναφέρεται σε ιστορικά πρόσωπα ή και να αποτελεί μια μίξη φανταστικών και ιστορικών χαρακτήρων. Μπορεί να εστιάζεται σε ένα και μόνο ιστορικό γεγονός, αλλά συνήθως επικεντρώνεται σε ένα ευρύτερο ιστορικό κύκλο, όπου ξεδιπλώνεται η ζωή και η συμπεριφορά των απλών ατόμων και τοποθετούνται οι ήρωες του έργου, εκ των οποίων τουλάχιστον ένας πρέπει να είναι πραγματικό ιστορικό πρόσωπο.
Το ιστορικό μυθιστόρημα, σύμφωνα με τους μελετητές, μεταξύ των οποίων και ο διάσημος Ούγγρος μαρξιστής Γκέοργκ Λούκατς, είναι το λογοτεχνικό εκείνο είδος, στο οποίο δημιουργείται μια δραματική δομή μυθοπλασίας μέσα σε μια οριοθετούμενη ιστορική εποχή, την οποία σκιαγραφεί ο συγγραφέας μετά από διεξοδική μελέτη των γεγονότων, των τόπων, των καταστάσεων και των χαρακτήρων, όπως επίσης και των ηθών, των λειτουργιών, των καθημερινών οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών ακόμα και του τρόπων ομιλίας και των εκφράσεων της εποχής.
Συνοπτικά, ο καθηγητής του ΑΠΘ Απόστολος Σαχίνης εννοεί το ιστορικό μυθιστόρημα ως το λογοτεχνικό έργο της ενότητας ‘’μυθιστόρημα’’ το οποίο ως προς το χρόνο διαδραματίζεται μια με δύο γενιές, τουλάχιστον, δηλαδή 60 χρόνια πριν από αυτήν του συγγραφέα και προϋποθέτει πάντα ένα ρεαλιστικό γεωγραφικό και ιστορικό - πολιτιστικό περιβάλλον και περιλαμβάνει την παρουσίαση ενός τουλάχιστον ιστορικού προσώπου.
Ένα από τα διεθνώς αναγνωρισμένα ως πρότυπα ιστορικά μυθιστορήματα είναι το «Πόλεμος και Ειρήνη» του Λέοντα Τολστόι, όπως, επίσης, και «Η Παναγία των Παρισίων» του Βίκτωρος Ουγκώ. Ενώ, είναι κοινά παραδεκτό ότι πατέρας του ιστορικού μυθιστορήματος είναι ο διεθνώς αναγνωρισμένος Σκωτσέζος Σερ Γουόλτερ Σκοτ, ο οποίος μεταξύ των άλλων καθιερώθηκε γράφοντας μια σειρά ιστορικών μυθιστορημάτων, που συγκεντρώθηκαν υπό τον γενικό τίτλο ‘‘Waverley Novels’’.
Θα μου επιτρέψετε εδώ μια μικρή παρέκβαση, λόγω των 100 χρόνων από την Μικρασιατική Καταστροφή, επέτειο για την οποία το επίσημο Ελληνικό Κράτος -μετά και τα φτωχά και ευτράπελα των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 21- σκοπίμως κωφεύει και αδρανεί.
Μιας και μιλάμε για ιστορικό μυθιστόρημα, να αναφέρω ορισμένα, για μένα κορυφαία ελληνικά έργα ως πρότυπα αυτού του είδους αλλά και ως συγκλονιστικά λογοτεχνικά πονήματα. Αναφέρω:
- Ιστορία ενός αιχμαλώτου του Στρατή Δούκα,
- «Το νούμερο 31 328» του Ηλία Βενέζη,
- Ματωμένα χώματα, της Διδούς Σωτηρίου,
- Εδώ Σμύρνη… Εδώ Σμύρνη της Ιφιγένειας Χρυσοχόου
- Η αιχμαλωσία, Έξοδος από τη Σμύρνη του Γιώργου Δεληγιάννη,
- Κάποτε στη Σμύρνη του Χρήστου Κονταξή,
- Καιρός για θαύματα του Κώστα Ακρίβου.
Επανέρχομαι.
Στο βιβλίο του ο Γιάννης Παρασκευάς υιοθέτει μια δομή υψηλής τεχνικής και σοβαρών απαιτήσεων. Αναπτύσσει το έργο του στη μορφή των Πλατωνικών Διαλόγων. Γνέθει το έργο του με κεντρικό πρωταγωνιστή το πραγματικό, ιστορικό πρόσωπο, τον δάσκαλο -φιλόσοφο της Ρόδου Αρχέλαο. Κινεί δίπλα του, δημιουργώντας δύο συνομιλητές -μαθητές του Αρχέλαου, τον Μελία και τον Ιασμέλ. Ιστορικό-λογοτεχνική επινόηση πολύ εμπνευεσμένη. Μελίας, και στο σκέψη σου έρχεται το ‘’μέλι’’, δεδομένη απ΄αρχής η συμπάθειά σου για αυτόν τον ήρωα. Ιασμέλ, ο δεύτερος, αν το δεις καλύτερα είναι το αντίστροφο λεκτικά του Μελ-ίας (Ιασ-μέλ), το συπληρωματικό του, αλλά και το αντίθετο του, διαλεκτικά όμως, όχι ανταγωνιστικά, όχι αλληλοαποκλειόμενα. Και, ταυτόχρονα δύο κόσμοι γεφυρωμένοι, ο ελληνικός- Μελίας και ο Αιγυπτιακός (ας πω για τα σημερινά δεδομένα, Αραβικός) Ιασμέλ, κάτι σαν Ισμαήλ, αλλά όχι ακριβώς Ισμαήλ, γιατί βρισκόμαστε στην Ελληνιστική Εποχή. Αυτοί οι δύο αποτελούν κύριους συντελεστές του έργου, άλλοτε με ρόλους συμπληρωματικούς και άλλοτε ως αντιθετικές -διαλεκτικά όμως συνθετικές-προσωπικότητες. Επίσης, μαζί μ΄αυτούς, δύο δραστήρια συνεπικουρούσες κοπέλες η Ιουλία και η Αλία. Πόσο όμορφα είναι αλήθεια τα ονόματα με το ‘’λ’’ μέσα τους (Ιουλία, Αλία!). Ο Γιάννης από τέτοια περιβάλλεται και στο σπιτικό του…
Οι διάλογοι στο έργο είναι εξαιρετικοί, μεστοί, ποιοτικοί, γλαφυροί. Θέλουν προσοχή, έχουν ουσία, τους απολαμβάνεις.
Τα θέματα γύρω από τα οποία κινούνται είναι ως επί το πλείστον ιστορικής βάσης, όπου πολύ σοβαρές πληροφορίες για την Πόλη, τους θεσμούς, τις λειτουργίες, τις συμπολιτείες, τους φιλοσόφους της, τους ρήτορες της, τους μεγάλους αγώνες και τις συμμαχίες της έρχονται στο φως και πραγματικά στοιχεία θεμελιώνουν το περιβάλλον των πρωτοβουλιών των πρωταγωνιστών και των γεγονότων.
Όμως, σε δεύτερο και τρίτο επίπεδο οι διάλογοι, με τις απόψεις, τα επιχειρήματα και τα συμπεράσματα είναι εξόχως πολιτικά. Ο κεντρικός πρωταγωνιστής, ο Αρχέλαος -ο οποίος είναι φανερό ότι παραπέμπει στον ίδιο το Γιάννη Παρασκευά -σε μια συνεχή διαλεκτική σχέση με τους μαθητές-συνομιλητές του, με σωκρατικό ρόλο μαιευτικής και ορθολογικής συναγωγής, παραδίδει μαθήματα υψηλής πολιτικής ερμηνείας, ανάλυσης και στρατηγικής και ηθικοπολιτικής διδαχής.
Πρόσωπα και γεγονότα κατακλύζουν την αφήγηση, ενώ τα δύο αγόρια και τα δύο κορίτσια ζουν, δρουν, μαθαίνουν, ερωτεύονται, ωριμάζουν.
Η Ρόδος που λαμποκοπά.
Όπως ακριβώς την περιγράφει ο Στράβων, του οποίου το χαρακτηριστικό απόσπασμα κοσμεί το εξώφυλλο του βιβλίου.
Η Ρόδος την οποίο ο ανυπέρβλητος στους αιώνες στρατηλάτης, ο Αλέξανδρος, την επέλεξε ως σημείο για τη Διαθήκη του. Σχολείο του Κικέρωνα, του Μάρκου Αυρήλιου, του Καίσαρα, του Κόιντου, του Κάσσιου.
Η Ρόδος των Δημοκρατικών αλλά και των Ολιγαρχικών, της Δηλιακής Συμμαχίας των Αθηνών αλλά και της Σπάρτης, όμως πάντα του εμπορίου, της ελεύθερης ανοιχτής ναυσιπλοΐας, των ανοιχτών δρόμων και οριζόντων.
Η Ρόδος των ανδρείων και του ολυμπιονίκη Δωριέα, που αντιστέκεται και νικά, ενάντια στον βαρύγδουπο Μιθριδάτη, ενάντια στον πορθητή των Αθηνών, τον Δημήτριο Α΄ Πολιορκητή του Αντίγονου Α΄ του Μονόφθαλμου, αλλά και που λεηλατείται και καταστρέφεται από τον μαθητή του Αρχέλαου, Κάσσιο τον Ρωμαίο, τον ηγετικό υποκινητή της δολοφονίας του Ιούλιου Καίσαρα.
Η Ρόδος που αποκρούει το Δημήτριο Πολιορκητή και μετά τη δίκαια συμφωνία μαζί του, κρατά την πολιορκητική μηχανή του -την ‘’ελέπολις’’, από τα μεταλλικά μέρη της οποίας ο γλύπτης Χάρις ο Λίνδιος θα υψώσει στο λιμάνι το ένα από τα επτά (7) θαύματα του Κόσμου, τον Κολοσσό της Ρόδου, υπόδειγμα του Αγάλματος της Ελευθερίας στη Νέα Υόρκη.
Ο Κάσσιος και η επιθετική και τελικά καταστροφική δράση του κατέχει στο έργο, όχι αδικαιολόγητα, θέση κεντρική. Η δε επικοινωνία του δασκάλου του Κάσσιου, του Αρχέλαου, με τον ίδιο τον Κάσσιο πριν σαρώσει την Πόλη και το Νήσι είναι συγκλονιστική, όταν μάλιστα διαβασθεί στα αρχαία Ελληνικά όπως παρατίθεται, είναι συνταρακτική.
Καθώς, επίσης, καίριοι είναι και οι συλλογισμοί που αναδεικνύει γύρω απ΄ αυτό το γεγονός ο συγγραφέας, από τη θέση του ακυρωμένου Αρχέλαου από τον κυνικό, αμείλικτο Κάσσιο. Ο νους μου, διαβάζοντας τα, έκανε τη συγκριτική διασύνδεση με το διάλογο των Μηλίων με τους Αθηναίους, σ΄ ένα από τα δραματικότερα επεισόδια του Πελοποννησιακού Πολέμου που εξιστορείται από το Θουκυδίδη. Διάλογος, που είχε συμβεί το 416 π.Χ., κι έχει μείνει στην ιστορία ως η αντιπαράθεση του Δικαίου έναντι της Ισχύος.
Μιλώντας για τον Κάσσιο, ο Γιάννης Παρασκευάς, φέρνει στο προσκήνιο μια πολύ σημαντική ιστορική φιγούρα. Ο Γάιος Κάσσιος Λογγίνος (Gaius Cassius Longinus) ήταν συγκλητικός και ηγετικός υποκινητής της συνωμοσίας για τη δολοφονία του Ιούλιου Καίσαρα. Ήταν αυτός που μαχαίρωσε τον Ιούλιο Καίσαρα μέσα στην αίθουσα της Συγκλήτου στο πρόσωπο, μετά το χτύπημα που δέχτηκε από τον Βρούτο στο υπογάστριο. Με τον Βρούτο (τον Μάρκο Ιούνιο Βρούτο), κατόπιν, ήταν διοικητής των στρατευμάτων κατά τη διάρκεια της καθοριστικής μάχης των Φιλίππων εναντίον των συμμαχικών δυνάμεων του Μάρκου Αντώνιου και του Οκταβιανού, πρώην υποστηρικτών του δολοφονημένου Καίσαρα, και αυτοκτόνησε μετά την ήττα του από τον Μάρκο Αντώνιο.
Ας αναφέρω εδώ, μια κρίσιμη πληροφορία, ειρωνεία της ιστορίας σχετικά με την ωμότητα του Κάσσιου έναντι της Ρόδου, που αναδρομικά μοιάζει σαν νέμεσις του ταπεινωμένου ρόδιου Αρχέλαου. Στη μάχη της ημέρας εκείνης στους Φιλίππους, στις 3 Οκτωβρίου 42 π.Χ., ο Βρούτος ανέτρεψε τις λεγεώνες τού Οκταβιανού, ενώ ο Κάσσιος ηττήθηκε από τον Αντώνιο. Η τραγική παρεξήγηση ήταν, ότι ο Βρούτος νόμιζε πως ο Κάσσιος νικούσε και γι’ αυτό δεν του έστειλε βοήθεια, ενώ ο Κάσσιος πίστευε, πως ο Βρούτος έχασε τη μάχη και γι’ αυτό δεν περίμενε βοήθεια. Κι ακόμη χειρότερα, όταν είδε ιππείς του Βρούτου, που ερχόταν να του αναγγείλουν τη νίκη, νόμισε πως είναι εχθροί, που έρχονται να τον συλλάβουν και διέταξε έναν απελεύθερό του, ονόματι Πίνδαρο, να τον σκοτώσει!... Ο Βρούτος έκλαψε τον Κάσσιο και τον έθαψε απέναντι στη Θάσο, αποκαλώντας τον ‘’τελευταίο των Ρωμαίων’’.
Το βράδυ της ίδια μέρας αυτοκτόνησε και ο Βρούτος…
Στην «Κόλαση» του Δάντη, ο Κάσσιος αποτελεί τον έναν από τους τρεις μεγάλους αμαρτωλούς της ιστορίας που μαρτυρούν στα σαγόνια του Σατανά, στην καρδιά της Κολάσεως, για όλη την αιωνιότητα. Οι άλλοι δύο είναι ο Βρούτος και ο Ιούδας Ισκαριώτης. Επίσης, ο Κάσσιος εμφανίζεται και στο έργο του Σαίξπηρ «Ιούλιος Καίσαρ», όπου τον παρουσιάζει ως επικίνδυνο και δολοπλόκο. Πρέπει όμως να υπογραμμίσουμε ότι οι παραπάνω απεικονίσεις του Κάσσιου ήταν επηρεασμένες απ’ το γεγονός ότι την εποχή του Δάντη στην Ιταλία κυβερνούσαν τύραννοι, ενώ και την εποχή του Σαίξπηρ στην Αγγλία ήταν πανίσχυρος ο θεσμός της μοναρχίας.
Φίλες & φίλοι,
Κρίνω απολύτως αναγκαίο να υπογραμμίσω την ποιότητα του γραπτού λόγου στο έργο: η γραφή είναι ποιητική. Σχεδόν σε όλους τους διαλόγους, υπάρχει μέτρο και μουσικότητα, σε αρκετά σημεία του, νομίζεις, ότι ακούς μια ήπια, σερνάμενη ψαλμωδία σε ήχο πλάγιο δ’.
Ο γέροντας σου, Γιάννη μου, άφησε, όπως σχεδόν πάντα γίνεται, υποδόρια ένα ζωντανό λειτουργικό απόθεμα μέσα σου, - να τον έχει ο Θεός καλά, αναπαυμένος εκεί που βρίσκεται!
Θα ήταν λάθος μου να μην μνημονεύσω ορισμένες περιγραφές προσωπικοτήτων που κρίνω περίτεχνες και εντυπωσιακές. Του σπουδαίου στρατηγού του Μεγάλου Αλεξάνδρου Αντίγονου Α΄ του Μονόφθαλμου, του γιού του Δημητρίου Α΄ του Πολιορκητή, του ιδρυτή του άστεως της Ρόδου Δωριέα, του Ίππαρχου του γεωμέτρη του ουρανού, του Ποσειδώνιου του Ρόδιου, του Αισχίνη του αντιπάλου του αντιμακεδόνα Δημοσθένη, του Απολλώνιου του Ρόδιου. Όπως επίσης δεν μπορώ να μην αναφέρω περιγραφές μοναδικές, σαν την πολιορκία του Δημητρίου, ή πολύ περισσότερο τις στιγμές της Κλεοπάτρας με τον Ιούλιο Καίσαρα -διαβάζοντας το κείμενο αναλογίστηκα ότι το βιβλίο ατύχησε που δεν είχε γραφεί το 1962 όταν ο Τζόζεφ Μάνκιεβιτς γύριζε με τη Λιζ Τέιλορ και τον Ρίτσαρντ Μπάρτον την ομόλογη ταινία ‘’Κλεοπάτρα’’.
Κλείνοντας, φίλες & φίλοι, σκέπτομαι την επιγραμματική φράση του Ηoward Zinn, Αμερικανού ιστορικού, βετεράνου του Β ' Π. Πολέμου, φιλοσόφου και σοσιαλιστή στοχαστή, που έλεγε:
«Η Ιστορία πρέπει να συνδέεται με κάτι αληθινό.
Να μπαίνεις στο παρελθόν και να βγαίνεις με πληροφορίες, εμπειρίες και ιδέες που φωτίζουν τον πραγματικό, σημερινό κόσμο.
Αυτή είναι η καλύτερη χρήση της Ιστορίας.
Για μένα η Ιστορία ήταν πάντα ένας τρόπος να καταλαβαίνουμε το παρόν, αλλά και να δρούμε στο παρόν...»
Ερχόμενος, λοιπόν, τώρα στο Παρόν μετά απ΄ αυτήν την τόσο ενδιαφέρουσα ιστορική διαδρομή παρέα με τον υπέροχο Γιάννη, θα μπορούσα να πω:
Σ΄ αυτόν τον γεωγραφικό χώρο -με το νησιωτικό σύμπλεγμα των Δωδεκανήσων και της Μεγίστης σε θέση κομβική για την Εθνική Επικράτεια της Χώρας μας-, σ΄ αυτόν τον ευρύ γεωπολιτικό χώρο, που καθετί γύρω, που καθετί μέσα μας, που καθετί στην Ιστορία και τους Αιώνες θυμίζει και είναι Ελλάδα, αυτά λοιπόν, εδώ -Γη, Θάλασσα, Αέρας, Πολιτισμός, Γλώσσα, Ιστορία- δεν μπορεί κανείς να μας τα πάρει, ούτε να μας το υφαρπάξει.
Εδώ! Εφ ώ ετάχθημεν!
Αν προκληθούμε θα απαντήσουμε!
Ας το ακούσουν όλοι, πρώτ΄ απ΄ όλα οι γείτονες, αλλά κι οι άσπονδοι φίλοι!
Καλό ταξίδι, κάθε επιτυχία στο βιβλίο σου, Γιάννη μου!
Περιμένουμε το επόμενο, -και, μάλλον, μπορώ να προβλέψω ποιο θα είναι: η Ρόδος στο Βυζάντιο…
Φίλοι και φίλες μου, διαβάστε το βιβλίο, διαδώστε το.
Όλοι έχουν να κερδίσουν!
Θεσσαλονίκη, 16/9. 2022
