Δεν είναι μόνο οι πλημμύρες, οι οποίες συμβαίνουν τα τελευταία χρόνια με την πρώτη μεγάλη νεροποντή. Αυτές απλώς μας το θυμίζουν με τον πιο εκκωφαντικό τρόπο. Είναι πολλά που έχουν μαζευτεί τελευταία.
Μικρά και μεγάλα, διαφορετικά μεταξύ τους, αλλά με κοινή ρίζα: μια γενικευμένη χαλαρότητα που πέρασε από το κράτος στην κοινωνία και από την κοινωνία πίσω στο κράτος. Ένας φαύλος κύκλος προχειρότητας που κανείς, καθώς φαίνεται, δεν θέλει πραγματικά να σπάσει, γιατί βολεύει ίσως περισσότερους από όσους ενοχλεί.
Στον δημόσιο βίο, η προχειρότητα έχει γίνει σχεδόν κανονικότητα. Έργα που γίνονται για να παραδοθούν, όχι για να αντέξουν. Μελέτες που υπάρχουν για να καλύπτουν φακέλους, όχι για να προβλέπουν κινδύνους. Έλεγχοι που γίνονται τυπικά, για να καλύψουν το “πρέπει”, και όχι ουσιαστικά, επειδή είναι αναγκαίο. Και όταν κάτι πάει στραβά, υπάρχει πάντα μια έτοιμη εξήγηση. Έφταιγε ο καιρός, η συγκυρία, το απρόβλεπτο. Η κακιά μας η μοίρα. Μόνο που το απρόβλεπτο πλέον συμβαίνει με τρομακτική συχνότητα.
Η χαλαρότητα αυτή δεν έμεινε μόνο στους θεσμούς. Πέρασε και στους πολίτες. Στην καθημερινή στάση απέναντι στους νόμους, στην ασφάλεια, στη στοιχειώδη προσοχή. Στο “δεν πειράζει”, στο “σιγά μην γίνει κάτι”, στο “έτσι γίνεται πάντα”. Στη μικρή παράβαση που θεωρείται εξυπνάδα και στη συμμόρφωση που αντιμετωπίζεται ως αφέλεια. Και κάπως έτσι, το ατύχημα παύει να είναι εξαίρεση. Γίνεται πιθανότητα.
Το δυστύχημα στο γνωστό εργοστάσιο με τα μπισκότα δεν ήρθε από το πουθενά. Δεν ήταν απλώς μια κακή στιγμή. Ήταν το αποτέλεσμα μιας αλυσίδας μικρών αμελειών, παραλείψεων και σιωπών. Κάτι που δεν ελέγχθηκε όσο έπρεπε. Κάτι που θεωρήθηκε δεδομένο. Κάτι που μετατέθηκε για αργότερα. Μέχρι που δεν υπήρχε αργότερα. Μέχρι που πέντε οικογένειες διαλύθηκαν ολοσχερώς.
Η προχειρότητα δεν σκοτώνει από μόνη της. Σκοτώνει όταν γίνεται σύστημα. Όταν η ασφάλεια αντιμετωπίζεται ως εμπόδιο στην παραγωγή. Όταν οι κανόνες υπάρχουν για να παρακάμπτονται. Όταν το δημόσιο χρήμα θεωρείται κάτι απρόσωπο, χωρίς πραγματικό ιδιοκτήτη, άρα και χωρίς πραγματική ευθύνη. Όταν όλοι ξέρουν ότι κάτι δεν είναι σωστό, αλλά κανείς δεν θέλει να είναι αυτός που θα σηκώσει το χέρι και θα πει “όχι”. Γιατί τα “όχι’ ερμηνεύονται σαν ανυπακοή και οι ανυπάκουοι σύντομα γίνονται άνεργοι.
Το πιο ανησυχητικό όμως είναι ότι έχουμε αρχίσει να το θεωρούμε φυσιολογικό. Δεν σοκαριζόμαστε πια. Δεν απαιτούμε. Το συζητάμε για λίγο, θυμώνουμε για λίγο και μετά συνεχίζουμε. Η προχειρότητα δεν μας εξοργίζει όσο παλιά. Μας κουράζει. Κι αυτό είναι πιο επικίνδυνο. Γιατί όταν κουραστεί κάποιος να θυμώνει, παραιτείται.
Δεν πρόκειται για θέμα αυστηρότητας ή τιμωρίας. Δεν είναι ζήτημα να γεμίσουν οι νόμοι με ποινές. Είναι θέμα σοβαρότητας. Της απλής ιδέας ότι κάποια πράγματα πρέπει να γίνονται σωστά, όχι πρόχειρα. Ότι οι κανόνες δεν είναι διακοσμητικοί. Ότι η ευθύνη δεν τελειώνει στην υπογραφή ενός εγγράφου ούτε στην τήρηση των προσχημάτων.
Όσο συνεχίζουμε να κανονικοποιούμε την προχειρότητα, θα τη βρίσκουμε μπροστά μας σε διαφορετικές μορφές. Άλλοτε ως πλημμύρα, άλλοτε ως εργατικό δυστύχημα, άλλοτε ως κατάρρευση υποδομών, άλλοτε ως πλήρη απαξίωση του δημόσιου χώρου. Και κάθε φορά θα λέμε ότι ήταν ατυχία. Και το γνωρίζουμε όλοι βαθιά μέσα μας ότι δεν είναι.
Είναι το αποτέλεσμα μιας συλλογικής συνήθειας. Της συνήθειας του να διαλέγουμε το εύκολο αντί για το σωστό, το γρήγορο αντί για το ασφαλές, το πρόχειρο αντί για το υπεύθυνο. Και όσο αυτή η συνήθεια δεν αμφισβητείται, θα συνεχίσουμε να πληρώνουμε το κόστος. Όχι σε λέξεις αλλά σε ζωές. Και πάντα θα καταλήγουμε μοιρολατρικά στο συμπέρασμα ότι σε αυτό το κράτος ζούμε, κυριολεκτικά, από τύχη.
Από τη στήλη "ΨΙΛΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ" στη ΡΟΔΙΑΚΗ
