ΑΡΘΡΟ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΤΣΙΚΝΗ ΓΙΑ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΟ
Καθηγητής πληροφορικής, μέλος της Αγωνιστικής Συσπείρωσης Εκπαιδευτικών Ρόδου
Το Υπουργείο Παιδείας, με τυμπανοκρουσίες, ανακοίνωσε την έναρξη ενός ακόμη «εθνικού διαλόγου» για την Παιδεία και ειδικά για τη νέα αρχιτεκτονική του Λυκείου, τη Δευτέρα 16 Φλεβάρη 2026.
Αν και το υπουργείο Παιδείας δήλωσε ότι άμεσα στη Βουλή θα παρουσιάσει ουσιαστικά την κυβερνητική πρόταση στο πλαίσιο αυτού του διαλόγου, η υπουργός Παιδείας επιβεβαίωσε με συνέντευξη Τύπου που έδωσε ότι η βάση της κυβερνητικής πρότασης είναι αυτή που καταγράφεται στο πρόγραμμα της ΝΔ για το Εθνικό Απολυτήριο, δηλαδή η κυβέρνηση της ΝΔ έχει προαποφασισμένο πλαίσιο επιλογών για ακόμα πιο ταξικό σχολείο.
Για το απολυτήριο και την πρόσβαση στην Ανώτατη Εκπαίδευση θα μετρούν οι επιδόσεις των μαθητών σε όλες τις τάξεις του Λυκείου, με τις εξετάσεις στο τέλος κάθε τάξης να γίνονται με θέματα που θα επιλέγονται αποκλειστικά από την Τράπεζα Θεμάτων και με διατήρηση των πανελλαδικών εξετάσεων όπως τις ξέρουμε σήμερα και της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής.
Ο πυρήνας του σχεδιασμού τους υπηρετεί την στρατηγική της ΕΕ,για την κατηγοριοποίηση σχολείων και μαθητών, την αύξηση του ποσοστού των μαθητών που στρέφονται στην πρώιμη Επαγγελματική Εκπαίδευση, την ένταση των ταξικών φραγμών.
Πίσω από τις διακηρύξεις για «αναβάθμιση του Λυκείου» και «απαλλαγή από το άγχος των Πανελλαδικών», προωθείται ένα Λύκειο - εφιάλτης για μαθητές / μαθήτριες και τις οικογένειές τους, που ήδη στενάζουν για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του σημερινού σχολείου και των πανελλαδικών εξετάσεων, αποστερώντας το Λύκειο από κάθε μορφωτικό χαρακτήρα και μετατρέποντάς το σε εξοντωτικό εξεταστικό κέντρο.
Στο σημερινό λύκειο για παράδειγμα, δεν έχει ούτε μισή ώρα Καλλιτεχνικών Μαθημάτων... Το περιεχόμενο και η μεθοδολογία της διδασκαλίας στα γλωσσικά μαθήματα είναι εντελώς χρηστικά, άδεια, κενά από νόημα για τους εφήβους, που ακριβώς σε αυτήν την περίοδο της ζωής τους έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη να εκφραστούν, να δημιουργήσουν.
Συγκεκριμένα προβλέπονται: πανελλαδικού τύπου εξετάσεις σε όλα τα μαθήματα και στις τρεις τάξεις του Λυκείου (Γενικού και ΕΠΑΛ) που θα διενεργούνται με θέματα αποκλειστικά από την Τράπεζα θεμάτων. Αυτό αντικειμενικά σημαίνει ότι ο εκπαιδευτικός τρέχει να καλύψει όλη την ύλη, αδυνατώντας να στηρίξει περαιτέρω μαθητές που το έχουν ανάγκη και να σταθεί πιο αναλυτικά σε πλευρές της ύλης, καθώς δεν έχει καμία εμπλοκή στην επιλογή των θεμάτων των εξετάσεων. Εκ των πραγμάτων μετατρέπεται σε προγυμναστή εξετάσεων, απομακρύνεται από τον παιδαγωγικό του ρόλο, ενώ το κυνήγι των SOS και της κάλυψης των θεμάτων της ενισχυμένης «Τράπεζας», μετατρέπει τη σχολική τάξη σε κακέκτυπο φροντιστήριο διότι , αν και προσανατολίζεται ολοένα και περισσότερο στις εξετάσεις αυτό δεν μπορεί να γίνει με όρους φροντιστηρίου (όταν μιλάμε για 27 μαθητές ανά τμήμα).
Ο προφορικός βαθμός - δηλαδή η βαθμολογία τετραμήνου - συνυπολογίζεται με ένα ποσοστό (20% για την Α, 30% για την Β και 50% για την Γ)στην τελική βαθμολογία της φοίτησης. Αυτή η τελική βαθμολογία συμμετέχει με κάποιο ποσοστό στη διαμόρφωση της βαθμολογίας του Εθνικού Απολυτηρίου. Δηλαδή η φοίτηση στο Λύκειο μετατρέπεται σε μια σούμα από εξετάσεις και επιδόσεις, από πιο νωρίς σε σχέση με σήμερα.
Παράλληλα παραμένουν οι πανελλαδικές εξετάσεις όπως τις γνωρίζουμε, με τον άκρατο ανταγωνισμό και τα πανάκριβα φροντιστήρια, καθώς και η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής. Το Εθνικό Απολυτήριο δεν αναβαθμίζει το Λύκειο. Το υποβαθμίζει μορφωτικά και το σκληραίνει κοινωνικά. Στη σημερινή, ανταγωνιστική διαδικασία, με το τεράστιο κόστος και άγχος, πολλαπλασιάζονται οι εξετάσεις που θα παίζουν καθοριστικό ρόλο για τη μετέπειτα πορεία των μαθητών.
Η διεθνής πείρα: πολλαπλές εξετάσεις = εμπορευματοποίηση της μόρφωσης, ανισότητες, φραγμοί
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης και όχι μόνο, η ένταση του ανταγωνισμού για βαθμούς και οι αυστηροί όροι εισαγωγής στα ΑΕΙ τροφοδοτούν ολόκληρη βιομηχανία ιδιωτικών φροντιστηρίων και ιδιαίτερων μαθημάτων.
Η διεθνής εμπειρία είναι αποκαλυπτική: τα συστήματα «εθνικού απολυτηρίου» ή «εθνικών εξετάσεων» δεν έλυσαν τα πραγματικά προβλήματα του σχολείου, την υποχρηματοδότηση, τις ελλείψεις σε υποδομές, την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και τη στήριξη των μαθητών. Αντίθετα, συχνά συνοδεύτηκαν από αύξηση της ιδιωτικής δαπάνης και από όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων.
Συγκεκριμένα στη Γαλλία – Baccalauréat: Στις πιο ελίτ σχολές της Γαλλίας («Grandes Écoles») το ποσοστό των φοιτητών εργατικής καταγωγής είναι μόλις 7%, ενώ μόνο το 38% των παιδιών αυτών «τολμά» να ακολουθήσει το Baccalauréat Général, που οδηγεί στις πανεπιστημιακές σπουδές.
Στο Ηνωμένο Βασίλειο – GCSE / A-levels: Στην Αγγλία, οι μαθητές εργατικής καταγωγής πετυχαίνουν βαθμολογία A* έως C στη Γλώσσα και στα Μαθηματικά περίπου στο μισό ποσοστό σε σχέση με τους υπόλοιπους, ενώ οι εύποροι μαθητές έχουν 2,2 φορές μεγαλύτερη πιθανότητα πρόσβασης στο STEM A-Level που οδηγεί σε Ιατρικές, Πολυτεχνικές και Σχολές Φυσικών Επιστημών. Την ίδια στιγμή η ιδιωτική ενισχυτική διδασκαλία γιγαντώνεται: το 30% των μαθητών την έχει λάβει σε επίπεδο χώρας και το 46% στο Λονδίνο (Sutton Trust, 2023).
Στη Γερμανία: Σε ένα σύστημα όπου το φιλτράρισμα των μαθητών ξεκινά ήδη από την ηλικία των δέκα ετών, μόνο το 15% των παιδιών από εργατικές οικογένειες καταλήγει στο Gymnasium, που οδηγεί στο Πανεπιστήμιο.
Συνολικά, σε Γαλλία και Γερμανία, όπου τα εθνικά απολυτήρια λειτουργούν εδώ και δεκαετίες, έχει διαμορφωθεί μια τεράστια αγορά εξωσχολικής διδασκαλίας, ύψους περίπου 10 δισεκατομμυρίων ευρώ, αφού σχεδόν ένας στους τέσσερις μαθητές ξεκινά φροντιστήριο από την Α΄ Γυμνασίου, με μέση τιμή τα 30 ευρώ την ώρα.
Η κυβέρνηση επιχειρεί να «χρυσώσει το χάπι», γνωρίζοντας ότι οι αλλαγές που ετοιμάζει αποτελούν αντιδραστική τομή για τα παιδιά των λαϊκών οικογενειών και προκαλούν ήδη διαμαρτυρίες από μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς: Αφενός παίζει το χαρτί της «αναμονής» («9 μήνες θα κρατήσει ο διάλογος», «δεν λέμε από τώρα αν θα πρωτοεφαρμοστεί το 2027 ή το 2028...»), αφετέρουψάχνειπρόθυμους συμπαραστάτες για ένα διάλογο παρωδία.
Με ένα νομοθέτημα λοιπόν που θα έχει διακομματική στήριξη θέλει να κατευνάσει την αγανάκτηση και τις λαϊκές αντιδράσεις που προφανώς ξέρει ότι θα ξεσηκωθούν. Σ' αυτό το πλαίσιο έχουν ήδη εμφανιστεί πρόθυμοι συζητητές. ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ έχουν εκφραστεί και στο παρελθόν υπέρ της καθιέρωσης ενός Εθνικού Απολυτηρίου κι έσπευσαν να δηλώσουν το «παρών» στον διάλογο όπου θα καταθέσουν τις προτάσεις τους.
Είναι μεγάλες οι ευθύνες των παρατάξεων της ΔΑΚΕ, της ΠΕΚ/ΔΗΣΥ και των δυνάμεων του ΣΥΡΙΖΑ (ΔΙΚΤΥΟ, ΣΥΝΕΚ) για την απόφασή τους να συμμετάσχουν σε αυτόν τον προσχηματικό «διάλογο». Είναι άλλο πράγμα η θεσμική εκπροσώπηση και άλλο να γίνεται ο κλάδος «γλάστρα» στα σχέδια της κυβέρνησης της Ν.Δ.
Οι τελευταίες τρεις δεκαετίες είναι πλούσιες σε... κυβερνητικούς διαλόγους για την Παιδεία, και πιο συγκεκριμένα για το Λύκειο και το εξεταστικό σύστημα σε καμιά όμως περιπτώση δεν θεραπεύτηκαν οι βασικές παθογένειες στο θέμα της πρόσβασης, ο ανταγωνισμός, η πίεση, το άγχος, τα φροντιστήρια, οι διαφορετικές ταξικές αφετηρίες και διακρίσεις.
Αυτό που χρειάζεται σήμερα είναι να ανοίξει η συζήτηση στους συλλόγους των εκπαιδευτικών, των γονέων, στα μαθητικά συμβούλια, αλλά και στο εργατικό κίνημα, για τις ταξικές και αντιλαϊκές αλλαγές στο Λύκειο, να οργανωθεί ο αγώνας για να μπλοκαριστούν αυτά τα απαράδεκτα μέτρα.
Να μπουν στο επίκεντρο ο προβληματισμός και η διεκδίκηση του σχολείου που είναι σήμερα παιδαγωγικά αναγκαίο και ρεαλιστικό, αλλά εμποδίζεται από την πολιτική και το σύστημα του κέρδους. Το σχολείο της ισότιμης γνώσης και όχι της απόγνωσης, που καλλιεργεί τα ενδιαφέροντα και τις κλίσεις, όχι τα άγχη και τα αδιέξοδα. Το σχολείο για όλους και όχι για κάποιους.Το σχολείο των σύγχρονων αναγκών και δυνατοτήτων, που στο επίκεντρο θα έχει τον άνθρωπο και την πρόοδό του.
