Το ταλέντο να χαλάμε τα απλά, του Θάνου Ζέλκα

Υπάρχουν χώρες που εξάγουν τεχνολογία, αυτοκίνητα, φάρμακα, ιδέες. Εμείς, αν το οργανώναμε σωστά - λέμε τώρα - θα μπορούσαμε να εξάγουμε κάτι πιο σπάνιο: την τέχνη να κάνεις δύσκολο το αυτονόητο.

Δεν μιλάμε για πυρηνική φυσική. Μιλάμε για μια ουρά που θα μπορούσε να προχωράει. Για ένα τηλέφωνο, που χτυπάει σαν πεινασμένο μωρό που κλαίει, ενώ θα μπορούσε να απαντηθεί. Για μια αίτηση που θα μπορούσε να γίνει χωρίς να χρειαστεί ο πολίτης να νιώσει ότι περνάει δοκιμαστικά για τους Ολυμπιακούς Αγώνες.

Ξεκινάς, ας πούμε, να λύσεις κάτι απλό. Έχεις μαζί σου ταυτότητα, κωδικούς, εκτυπωμένα χαρτιά, σκαναρισμένα χαρτιά, φωτοτυπίες, υπομονή και μια μικρή ελπίδα ότι το θέμα θα λυθεί με την πρώτη. Λάθος. Πάντα λείπει κάτι. Όχι κάτι σημαντικό. Κάτι μυστηριώδες. Μια βεβαίωση που δεν ήξερες ότι υπάρχει, από μια υπηρεσία που δεν ήξερε ότι τη χρειάζεσαι, για μια διαδικασία που θεωρητικά έχει ψηφιοποιηθεί.

Και εκεί αρχίζει η εθνική μας μαύρη κωμωδία. «Περάστε από το άλλο γραφείο». Στο άλλο γραφείο σε στέλνουν σε ένα άλλο κρυμμένο δωμάτιο. Στο τηλέφωνο, όπως είπαμε, δεν απαντά κανείς. Στο email απαντούν μετά από τρεις εβδομάδες, με μία πρόταση που μοιάζει να έχει γραφτεί από άνθρωπο που επίσης δεν ξέρει ακριβώς τι πρέπει να γίνει.

Κι όμως, κανείς δεν εκπλήσσεται. Ούτε ο υπάλληλος, ούτε ο πολίτης, ούτε ο διπλανός στην ουρά που έχει ήδη πάρει το ύφος του ανθρώπου που μεγάλωσε, παντρεύτηκε, έκανε παιδιά και γέρασε περιμένοντας να ανοίξει ένα γκισέ.

Το πιο εντυπωσιακό δεν είναι ότι ταλαιπωρούμαστε. Είναι ότι το έχουμε αποδεχθεί σαν φυσικό φαινόμενο. Όπως τη βροχή. Όπως τον καύσωνα. Όπως το μηχανάκι πάνω στο πεζοδρόμιο. Δεν ρωτάμε πια γιατί. Λέμε απλώς ότι έτσι γίνεται στα μέρη μας.

Αυτή η φράση είναι το μεγαλύτερο μνημείο παραίτησης που έχουμε χτίσει. Με αυτήν εξηγούνται όλα: η λακκούβα που έγινε τοπικό αξιοθέατο, η πινακίδα που κρύβεται πίσω από το δέντρο, η ράμπα αναπήρων που καταλήγει σε κάδο, η διάβαση που υπάρχει περισσότερο ως καλλιτεχνική άποψη παρά ως κανόνας κυκλοφορίας.

Και βέβαια, μετά απορούμε γιατί δεν εμπιστευόμαστε τίποτα. Μα η εμπιστοσύνη δεν χάνεται μόνο στα μεγάλα σκάνδαλα. Χάνεται και στις μικρές καθημερινές ήττες. Στο «ξαναπεράστε αύριο». Στο «δεν είναι δική μας αρμοδιότητα». Στο «το σύστημα έχει πέσει». Στο πεζοδρόμιο που σε αναγκάζει να περπατάς στο δρόμο, κάνοντας διαπραγματεύσεις με λεωφορεία, ταξί και με τον ίδιο τον Άγιο Πέτρο για το αν «ήρθε η ώρα σου».

Το φοβερό είναι ότι δεν είμαστε ανίκανοι. Κάθε άλλο. Έχουμε μυαλό, φαντασία, επινοητικότητα. Απόγονοι του Οδυσσέα είμαστε άλλωστε. Το αποδεικνύουμε καθημερινά, κυρίως όταν προσπαθούμε να παρακάμψουμε αυτά που εμείς οι ίδιοι κάναμε περίπλοκα. Αν ξοδεύαμε τη μισή ενέργεια που δίνουμε στο να βγάλουμε άκρη, ίσως κάποια στιγμή να βρίσκαμε λύση.

Γιατί τελικά πολιτισμός δεν είναι μόνο τα μεγάλα έργα, οι πομπώδεις ομιλίες και οι κορδέλες εγκαινίων. Πολιτισμός είναι να μπορεί μια μητέρα με καρότσι να περάσει από το πεζοδρόμιο. Να μη χρειάζεται ένας ηλικιωμένος να γίνει αθλητής εμποδίων. Να τελειώνει μια απλή δουλειά χωρίς να ζητάς συγγνώμη που ενόχλησες.

Ίσως λοιπόν η επόμενη μεγάλη αλλαγή να μην είναι καθόλου μεγάλη. Να είναι απλώς να λειτουργήσει κάτι όπως πρέπει. Χωρίς μέσο. Χωρίς δεύτερη επίσκεψη. Χωρίς να λείπει ένα χαρτί από μια υπηρεσία που ιδρύθηκε με σκοπό την ταλαιπωρία μας. 

Μπορεί να φαίνεται μικρό για τα δεδομένα μιας αναπτυγμένης χώρας. Στη δική μας όμως το αυτονόητο εξακολουθεί εδώ και πολλά χρόνια να μένει ζητούμενο. Γιατί εδώ απλά το αυτονόητο δεν εφαρμόζεται. Απλά εγκαινιάζεται.