Η ζωή δεν είναι βιογραφικό, του Θάνου Ζέλκα

Δεν ξέρω πότε ακριβώς αρχίσαμε να αντιμετωπίζουμε τα παιδιά σαν μικρά βιογραφικά σε εξέλιξη. Ίσως να έγινε σιγά σιγά, σχεδόν αθόρυβα, με τις καλύτερες προθέσεις. Με ένα παραπάνω μάθημα, μια ακόμα δραστηριότητα, μια μικρή αγωνία για το μέλλον τους. Μέχρι που η φροντίδα άρχισε να μοιάζει με κυνήγι της επιτυχίας.

Δεν υπάρχει τίποτα κακό στην προσπάθεια. Ούτε στη φιλοδοξία, ούτε στη χαρά μιας διάκρισης, ούτε στην ανάγκη ενός παιδιού να ανακαλύψει τις δυνατότητές του. Το ερώτημα είναι τι ακριβώς ζητάμε από αυτή την προσπάθεια. Να ανοίξει δρόμους ή να γεμίσει κουτάκια; Να δώσει χαρά ή να παράγει άγχος; Να βοηθήσει ένα παιδί να γνωρίσει τον εαυτό του ή να του μάθει από νωρίς ότι η αξία του χρειάζεται διαρκώς αποδείξεις;

Ζούμε στην εποχή που αγαπά πολύ τη μέτρηση. Οι βαθμοί, οι επιδόσεις, οι δραστηριότητες, οι ξένες γλώσσες, οι δεξιότητες, όλα μπαίνουν σε μια λογική σύγκρισης. Ακόμα και η χαρά συχνά αναζητά επιβεβαίωση. Να φανεί, να καταγραφεί, να αναγνωριστεί. Κάπως έτσι, η ζωή παύει να μοιάζει με εμπειρία και γίνετια περισσότερο αξιολόγηση. 

Οι γονείς δεν μπαίνουν σε αυτή τη διαδικασία από σκληρότητα. Τις περισσότερες φορές μπαίνουν από αγωνία. Βλέπουν έναν κόσμο ανταγωνιστικό, ακριβό και γεμάτο αβεβαιότητα. Φοβούνται ότι ένα παιδί που δεν θα τρέξει από νωρίς, θα βρεθεί αργότερα πίσω. Μόνο που η αγωνία, όταν περισσεύει, πνίγει ακόμα κι όταν έχει εφαλτήριο την αγάπη. Η προστασία μπορεί να γίνει βάρος. Η καθοδήγηση μπορεί να γίνει ασφυξία. Και το παιδί μπορεί να φτάσει να πιστεύει ότι αγαπιέται περισσότερο μόνο όταν τα καταφέρνει.

Εκεί ακριβώς είναι που χάνεται η ισορροπία. Ένα παιδί χρειάζεται στήριξη, όρια, ενθάρρυνση και καθοδήγηση. Χρειάζεται όμως και χώρο. Χώρο να δοκιμάσει, να κάνει λάθος, να αποτύχει, να ξανασηκωθεί όταν πέσει. Το λάθος δεν είναι εχθρός της μάθησης. Αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της. Η αποτυχία δεν είναι πάντα πληγή που αφήνει σημάδι. Μπορεί να γίνει μάθημα αν  υπάρχει ψυχραιμία, εμπιστοσύνη και αγάπη.

Ένα παιδί που κάνει λάθος και δεν νιώθει ότι καταρρέει ο κόσμος, μαθαίνει να ξαναπροσπαθεί. Ένα παιδί που αποτυγχάνει και δεν εισπράττει πανικό, μαθαίνει να αντέχει. Ένα παιδί που δεν συνδέει την αγάπη με την τελειότητα, μεγαλώνει με πιο γερά θεμέλια. Γιατί η ζωή φέρνει μόνο επιτυχίες. Φέρνει μαζί της δυσκολίες, απογοητεύσεις, αδικίες και ανατροπές. Εκεί δεν μετράνε μόνο οι διακρίσεις. Εκεί μετράει ο χαρακτήρας.

Τα κοινωνικά δίκτυα έκαναν αυτή την πίεση πιο ορατή. Η δίψα για διάκριση προϋπήρχε. Τώρα όμως προβάλλεται ως αξία. Κάθε επιτυχία μπορεί να δημοσιευτεί. Κάθε βραβείο να φωτογραφηθεί. Κάθε στιγμή να συγκριθεί με τη στιγμή κάποιου άλλου. Και μέσα σε αυτή τη βιτρίνα, η κανονική ζωή αρχίζει εύκολα να φαίνεται λίγη.

Το ζητούμενο δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά χωρίς στόχους. Είναι κυριώς να μη χαθούν μέσα στους στόχους τους. Να αγαπούν τη γνώση, όχι αποκλειστικά τον βαθμό. Να χαίρονται την προσπάθεια και όχι μόνο το αποτέλεσμα. Να μπορούν να χάνουν χωρίς να νιώθουν χαμένα. Να ξέρουν ότι η αξία τους δεν εξαρτάται από μια διάκριση.

Η ζωή δεν είναι βιογραφικό και τα παιδιά δεν είναι “προτζεκτ”. Μέσα στην αγωνία μας το ξεχνάμε συνεχώς. Τα παιδιά είναι άνθρωποι που έχουν ανάγκη να αγαπηθούν γι’ αυτό που είναι, όχι γι’ αυτό που καταφέρνουν. Είναι πολύ όμορφο να στέφονται οι προσπάθειες τους με επιτυχία. Όμως το βαθύτερο μέλημά μας είναι άλλο. Να τους δώσουμε ευκαιρίες, να αποκτήσουν εφόδια για τη ζωή και πάνω απ’ όλα να φροντίσουμε να είναι ευτυχισμένα.